(Myiq.vn) – “Thế giới không thiếu cam, quýt hay sầu riêng. Cái họ thiếu là một câu chuyện. Người ta không chỉ ăn vì ngon, người ta còn ‘ăn’ cả sự tử tế và cảm xúc đằng sau mỗi sản phẩm”. Đó là tâm niệm đầy tâm huyết của Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan trong cuộc trò chuyện về hành trình nâng tầm nông sản Việt.
-Thưa Phó Chủ tịch Quốc hội, ông nói rằng “thế giới không thiếu cam, quýt hay sầu riêng, cái họ thiếu là một câu chuyện”. Phải chăng nông sản Việt Nam đang thiếu một câu chuyện để nâng tầm giá trị?
-Trước khi trả lời những câu hỏi của báo Nông thôn Ngày nay và báo điện tử Dân Việt, tôi xin được chia sẻ đôi điều về đề tài nông nghiệp, nông dân, nông thôn mà tôi luôn có nhiều cảm xúc.
Tôi không học chuyên ngành nông nghiệp, cũng không làm nông. Tôi cũng không phải là nhà khoa học nông nghiệp. Những trăn trở và cách nhìn của tôi là những gì mình trải qua và cảm nhận được trong những dịp cùng ngồi với bà con dưới tán vườn, bên ao cá, bờ ruộng khắp mọi miền đất nước, từ miền núi đến đồng bằng, biển đảo. Tôi cũng có dịp đến thăm những trang trại ở nhiều đất nước.
Tôi cũng từng gặp phải những “câu hỏi ngược”, những cách tiếp cận khác nhau. Có doanh nghiệp nói, mỗi người mỗi việc, nông dân chỉ cần sản xuất cho nhiều, còn chuyện mua bán hãy để doanh nghiệp, nhưng làm sao nông dân mà là doanh nghiệp được?
Có nông dân nói, nông dân suốt ngày lam lũ thì làm sao có thời gian mà đi học để được tri thức hóa, bao đời cha ông chúng tôi vẫn làm thế mà? Có người lại gay gắt hơn, tôi làm tử tế rồi đó, nhưng thương lái có mua giá cao hơn đâu?
Nhưng tôi thấm thía một câu nói: “Chúng ta thường cân nhắc quá nhiều cái giá phải trả khi thay đổi, mà ít khi chịu cân nhắc cái giá khi không thay đổi”.
Tôi hay tâm sự với nhiều người: “Ngoài kia gió đang thổi, hoặc chúng ta mượn cơn gió để nâng mình bay cao bay xa, hoặc chúng ta đứng yên để ngọn gió xô ngã”.
Nếu nhìn sâu hơn, câu chuyện của nông sản thực ra không nằm ở trái cây hay hạt gạo, mà nằm ở con người đứng sau sản phẩm đó.
Một trái xoài có thể giống nhau về hình dáng, nhưng câu chuyện phía sau nó thì không giống nhau. Có trái xoài được trồng bằng hóa chất vội vã, cũng có trái xoài được chăm sóc bằng sự kiên nhẫn của người nông dân, hiểu từng thớ đất, từng mùa nước.
Vì vậy, giá trị của nông sản hôm nay không còn nằm ở khối lượng, mà nằm ở câu chuyện và niềm tin. Như tôi từng chia sẻ, thế giới không thiếu cam, quýt hay sầu riêng. Điều họ thiếu là một câu chuyện để cảm nhận giá trị của sản phẩm.
Chúng ta hãy nhìn theo ba tầng tư duy:
Tầng thứ nhất – người nông dân. Người nông dân không chỉ là người trồng trọt. Bà con là người tạo ra câu chuyện. Một người nông dân biết trân quý đất đai, biết nghĩ đến sức khỏe của người tiêu dùng chính là đang viết nên câu chuyện cho sản phẩm của mình.
Tầng thứ hai – nông nghiệp. Một nền nông nghiệp hiện đại không chỉ sản xuất thực phẩm, mà còn sản xuất niềm tin. Khi sản phẩm mang theo câu chuyện của vùng đất, của văn hóa, của con người, nó sẽ có giá trị cao hơn nhiều lần.
Tầng thứ ba – nông thôn. Mỗi làng quê, mỗi cánh đồng đều có một câu chuyện. Khi nông nghiệp gắn với văn hóa, với ký ức của vùng đất, nông thôn sẽ không chỉ là nơi sản xuất mà còn là di sản sống.
-Ông từng nói người nông dân là “doanh nhân của ruộng đồng”, thậm chí là “nghệ nhân”. Điều này có phải là cách nói mang tính lãng mạn hóa nghề nông?
-Người nông dân hôm nay không thể chỉ biết gieo hạt và chờ thu hoạch. Bà con cần mang trong mình nhiều vai trò khác nhau.
Người nông dân có tư duy là một doanh nhân, vì phải hiểu đặc định của từng thị trường mà mình đưa sản phẩm đến, nói cách khác là “tạo ra” sản phẩm người tiêu dùng cần, chứ không chỉ bán cái mình sản xuất được.
Có người còn phân biệt sản phẩm là thứ mình sản xuất được, còn thương phẩm là cái sản phẩm đến được thị trường đúng yêu cầu, tiêu chuẩn chất lượng. Sản phẩm và thương phẩm có thể giống nhau hình thức bên ngoài nhưng khác biệt bên trong, và chắc chắn sẽ khác biệt về giá.
Bà con nông dân là kỹ sư, vì phải hiểu đất, nước, hệ sinh thái. Tri thức bản địa trải qua bao thế hệ làm nên những người nông dân sản xuất giỏi, những nhà khoa học chân đất.
Tuy nhiên, chúng ta đang trong kỷ nguyên của nền kinh tế tri thức, những kiến thức truyền thống không đủ để giải bài toán thách thức lớn hơn như biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, dịch bệnh thất thường.
Và bà con cũng là nghệ nhân, vì phải chăm chút từng chi tiết để tạo ra sản phẩm hoàn mỹ. Không phải là lãng mạn hóa. Đó là cách định vị lại nghề nông trong thời đại mới. Tôi nói vậy khi nhớ lại một vị Thống đốc một tỉnh trồng nho của Nhật Bản cầm chùm nho lên nói bằng cách tự hào: “Đây là những quả nho do nghệ nhân của chúng tôi tạo ra”. Hình như chữ “tạo ra” khác với chữ “sản xuất ra” về mặt sự chăm chút, thổi hồn vào sản phẩm, vào thương hiệu cá nhân người nông dân.
Chúng ta lại nhìn theo ba tầng giá trị:
Tầng thứ nhất – người nông dân. Khi người nông dân tự xem mình là nghệ nhân, họ sẽ có lòng tự trọng nghề nghiệp. Một nghệ nhân không bao giờ làm ra sản phẩm cẩu thả.
Tầng thứ hai – nông nghiệp. Nông nghiệp lúc đó không còn là ngành sản xuất thô, mà trở thành ngành sáng tạo giá trị.
Tầng thứ ba – nông thôn. Khi mỗi khu vườn trở thành một “xưởng sáng tạo”, nông thôn sẽ trở thành không gian của kinh tế sáng tạo nông nghiệp.
-Nếu lấy người nông dân làm trung tâm của quá trình chuyển đổi nông nghiệp, điều quan trọng nhất cần nâng tầm là gì, theo ông?
-Đó là năng lực của người nông dân. Một nền nông nghiệp mới không thể được xây dựng nếu người nông dân vẫn đứng ở vị trí cũ.
Năng lực đó gồm ba thành phần: Kiến thức, kỹ năng và thái độ.
Nếu nhìn theo tư duy ba tầng ta sẽ thấy:
Tầng thứ nhất – người nông dân. Người nông dân cần học suốt đời. Học từ khoa học, từ thị trường, từ những mô hình thành công. Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, người nông dân phải trở thành người học tập suốt đời.
Tầng thứ hai – nông nghiệp. Nông nghiệp không chỉ chuyển đổi giống cây hay công nghệ, mà là chuyển đổi tư duy. Từ sản xuất sang kinh tế nông nghiệp.
Tầng thứ ba – nông thôn. Khi người nông dân nâng tầm tri thức, nông thôn sẽ trở thành không gian học tập, nơi mọi người cùng chia sẻ kinh nghiệm, cùng học hỏi lẫn nhau.
-Vai trò của báo chí và truyền thông trong bức tranh “nông nghiệp nghệ nhân” là gì?
-Báo chí không chỉ là người đưa tin. Báo chí cần trở thành người kể chuyện của nông nghiệp Việt Nam. Bởi người nông dân giỏi làm nhưng nhiều khi lại không quen kể câu chuyện của mình.
Báo chí giúp kể lại hành trình của sản phẩm, từ hạt giống đến bàn ăn. Khi người tiêu dùng hiểu được hành trình đó, họ sẽ trân trọng sản phẩm hơn.
Nếu tiếp tục tư duy theo ba tầng thì sẽ thấy:
Người nông dân: Báo chí giúp nông dân tự tin kể câu chuyện của mình.
Nông nghiệp: Truyền thông giúp xây dựng thương hiệu nông sản.
Nông thôn: Những câu chuyện đẹp sẽ làm cho hình ảnh nông thôn trở nên hấp dẫn hơn trong mắt xã hội.
Tôi thường hay chia sẻ với các nhà báo cũng theo tư duy ba tầng, từ báo chí đưa tin đến báo chí là kênh truyền dẫn thông tin, có bình luận, trao đổi, tương tác hai chiều, thậm chí đa chiều.
Còn ngày nay, báo chí có vai trò, sứ mạng cao hơn là tham gia kiến tạo nền nông nghiệp mới, thế hệ nông dân mới và xây dựng nông thôn mới. Từ đưa tin đến thông tin và tham gia kiến tạo là hành trình trưởng thành của đội ngũ báo chí, nhất là lĩnh vực nông nghiệp, nông dân và nông thôn.
-Thông điệp lớn nhất ông muốn gửi đến người nông dân hiện nay là gì?
-Xin gửi một lời rất giản dị: Đừng làm nông nghiệp theo tư duy “ở xổi ăn thì”, mà hãy làm theo tư duy “gieo mầm”.
Gieo mầm tri thức, gieo mầm uy tín, gieo mầm thương hiệu.
Lại một lần nữa tôi lại gợi mở theo ba tầng:
Người nông dân: Hãy tự hào mình là nghệ nhân của ruộng đồng.
Nông nghiệp: Hãy tạo ra những sản phẩm mang theo câu chuyện và niềm tin.
Nông thôn: Hãy xem mảnh vườn, cánh đồng là di sản để lại cho thế hệ sau.
Khi người nông dân trân quý ruộng đồng của mình như một di sản, thế giới cũng sẽ trân quý sản phẩm của chúng ta.
Xin cảm ơn ông về những chia sẻ đầy tâm huyết!
0 Comments