(Myiq.vn) – Sau khi Mỹ tuyên bố tiêu diệt 20 tầu các loại của Hải quân Iran trong cuộc chiến căng thẳng hiện nay tại Trung Đông, mọi người giật mình tự hỏi, vậy tại sao trước đó phía Iran luôn tự tuyên bố có lực lượng Hải quân Iran mạnh nhất khu vực và có đủ khả năng để phong tỏa eo biển Hormuz, cũng như làm chủ cuộc chơi ở Vịnh Ba Tư?
Khác với nhiều cường quốc biển theo đuổi mô hình “hải quân đại dương xanh” với tàu sân bay và chiến hạm cỡ lớn, Iran lựa chọn con đường khác là tập trung vào phòng thủ ven bờ, tác chiến bất đối xứng và khai thác tối đa lợi thế địa hình vùng biển hẹp.
Hải quân Iran gồm hai thành phần hoạt động độc lập nhưng bổ trợ lẫn nhau.
Thứ nhất là Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIN) – lực lượng hải quân chính quy trực thuộc quân đội. IRIN đảm nhiệm các nhiệm vụ truyền thống như tuần tra, hộ tống, bảo vệ tuyến hàng hải và hiện diện tại vùng biển xa hơn như Ấn Độ Dương.
Thứ hai là Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGCN) – lực lượng thuộc Vệ binh Cách mạng, tập trung chủ yếu vào tác chiến tại Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Đây là đơn vị nổi tiếng với chiến thuật “bầy đàn”, sử dụng nhiều tàu nhỏ, tốc độ cao để gây áp lực lên đối phương.
Tổng cộng, Iran ước tính sở hữu hơn 140 tàu chiến các loại, cùng hàng trăm xuồng cao tốc và phương tiện hỗ trợ khác, và khoảng 18.500 quân nhân.
Cấu trúc lực lượng và số lượng chiến hạm của Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIN)
Lực lượng nòng cốt là Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIN) trực thuộc quân đội chính quy. Đây là thành phần đảm nhiệm chức năng truyền thống như tuần tra, hộ tống, bảo vệ tuyến hàng hải và duy trì hiện diện tại các vùng biển xa hơn như Ấn Độ Dương.
Theo nhiều nguồn chuyên môn quân sự tổng hợp, IRIN hiện vận hành hơn 100 tàu chiến các loại và khoảng 18.500 thuỷ thủ, gồm cả tàu mặt nước, tàu ngầm và các phương tiện hỗ trợ, phân bổ hoạt động trên các vùng biển chiến lược như Vịnh Ba Tư, Biển Caspi, vùng Vịnh Oman và xa hơn là Ấn Độ Dương.
IRIN vận hành hệ thống tàu chiến mặt nước gồm tàu khu trục hạng nhẹ, tàu hộ vệ tên lửa, tàu tuần tra xa bờ và tàu đổ bộ. Dù không sở hữu tàu sân bay hay tuần dương hạm hạng nặng, các tàu mặt nước của IRIN vẫn được trang bị tên lửa chống hạm, pháo hải quân, hệ thống radar giám sát và năng lực tác chiến điện tử ở mức độ nhất định.
Theo các bảng xếp hạng quốc phòng quốc tế, lực lượng này thường được đánh giá ở nhóm trung bình trong số hơn 140 hải quân trên thế giới, phản ánh vị thế của một cường quốc khu vực hơn là một siêu cường đại dương.
Một thành phần quan trọng khác của IRIN là lực lượng tàu ngầm chạy bằng động cơ diesel – điện. Không giống tàu ngầm hạt nhân có khả năng hoạt động dài ngày trên đại dương, tàu ngầm diesel – điện phù hợp hơn với môi trường nước nông và kín như Vịnh Ba Tư.
Iran hiện vận hành các lớp tàu ngầm như:
Lớp Tareq (phát triển dựa trên thiết kế Kilo của Nga), có khả năng phóng ngư lôi, rải thủy lôi và triển khai tên lửa hành trình chống hạm;
Lớp Fateh do Iran tự phát triển với lượng giãn nước trung bình, phục vụ nhiệm vụ tuần tra, tấn công và phòng thủ ven bờ;
Lớp Ghadir cỡ nhỏ, được tối ưu hóa cho hoạt động bí mật trong vùng nước nông và phức tạp.
Trong bối cảnh tác chiến ven bờ, tàu ngầm diesel – điện có lợi thế về độ ồn thấp khi chạy bằng ắc quy, khiến việc phát hiện bằng thiết bị định vị âm thanh dưới nước trở nên khó khăn hơn, qua đó tạo ra nguy cơ phục kích đáng kể đối với tàu chiến đối phương.
Hiện không có tàu ngầm hạt nhân trong đội hình, nhưng với số lượng gần ba chục tàu ngầm diesel-điện, IRIN tạo ra một lớp răn đe đáng kể trong khu vực chiến lược như Vịnh Ba Tư, nơi bất kỳ cuộc đối đầu hải quân quy mô lớn nào cũng phải đối mặt với nguy cơ phục kích ngầm từ các tàu này.
Cấu trúc lực lượng và số lượng chiến hạm của Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGCN)
Nếu IRIN là lực lượng hải quân chính quy thì IRGCN đại diện cho mô hình tác chiến bất đối xứng, vốn là đặc trưng trong tư duy quân sự Iran sau cách mạng 1979. Thay vì chạy đua vũ khí cỡ lớn, lực lượng này tập trung vào tàu cao tốc trang bị tên lửa, tốc độ nhanh và số lượng đông đảo nhằm tận dụng đặc tính địa hình biển hẹp như Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz.
Theo các báo cáo công khai tính đến tháng 6/2025, hạm đội IRGC có khoảng 10 tàu tên lửa lớp Houdong, 25 tàu tên lửa lớp Peykaap II, 5 tàu C-14 và 10 tàu MK13. Đây là các phương tiện chủ yếu được thiết kế để mang tên lửa chống hạm, phù hợp với chiến thuật tập kích nhanh và rút lui.
Các phân loại tàu chiến thường xuất hiện trong tài liệu quân sự về lực lượng IRGCN bao gồm:
– Tàu tên lửa cao tốc lớp Peykaap II.
– Tàu tên lửa
– Các tàu thử nghiệm và chiến đấu đặc chủng khác do Iran phát triển.
Trong những năm gần đây, Iran còn cho hạ thủy và đưa vào biên chế một thế hệ chiến hạm mới thuộc lớp Shahid Soleimani-class corvette, đây là những tàu bề ngoài giống tàu hộ tống cỡ nhỏ nhưng trang bị hỏa lực dày đặc với tên lửa chống hạm tầm xa và hệ thống phòng không tầm ngắn, hỗ trợ phương thức chiến đấu di động và tấn công bầy đàn.
Tính tổng quát, IRGCN có thể vận hành hàng chục tàu tên lửa tốc độ cao cùng hàng trăm xuồng cao tốc được cải hoán, biến lực lượng này thành một “bầy đàn tốc độ cao” có khả năng áp sát và gây áp lực liên tục lên đối thủ lớn hơn. Đây chính là ứng dụng điển hình của chiến thuật bão hoà và bao vây mục tiêu bằng số lượng lớn vũ khí nhỏ, nhằm tiêu hao năng lực phòng thủ của tàu chiến đối phương trong thời gian ngắn.
Tóm lại, Hải quân Iran là một ví dụ điển hình về cách một quốc gia không có khả năng cạnh tranh theo tiêu chuẩn hải quân đại dương xanh lại xây dựng được sức mạnh đáng kể trong khu vực chiến lược của mình.
Sự kết hợp giữa lực lượng chính quy và yếu tố bất đối xứng, sự đa dạng trong chiến thuật và vũ khí, cùng chiến lược tập trung vào môi trường biển hẹp biến lực lượng này thành một thực thể đáng gờm trong bản đồ an ninh biển của Trung Đông.
Với hơn 145 tàu chiến và phương tiện chiến đấu khác nhau, hàng chục tàu ngầm diesel-điện và hệ thống tên lửa chống hạm hiện đại, Hải quân Iran không chỉ bảo vệ vùng biển quốc gia mà còn là một nhân tố địa chính trị quan trọng mà bất kỳ lực lượng hải quân nào hoạt động trong vùng biển này cũng phải tính đến.
0 Comments